ارزشیابی با دل کندن از پیش فرضی مقدس نما

ارزشیابی برای کنکور- قبولی

بخش هشتم از یادداشت‌های ریشه‌یابی مشکلات #تحول_تعلیم_و_تربیت، خبرگزاری فارس، 1398/11/29

ارزشیابی به شکل آزمون و کنکوری آن به صورت یک امر مقدس در باورهای خانواده‌ها شکل گرفته است؛ پیامی که این رتبه بندی به ما می‌دهد چیست؟ از موفقیت دیگران ناراحت باش، و از شکست آنها خوشحال شو! اینکه چقدر رشد کرده‌ای و چه توانمندی‌ داری اهمیت ندارد؛ این اهمیت دارد که چقدر توانسته ای دیگران را کنار بزنی و خودت در جایگاه برتر قرار بگیری.

حتی اگر ناتوانی‌های زیادی داشته باشی مهم نیست، خوب آنها که از تو عقب‌تر هستند هم بیشتر از این حجم ناتوانی دارند. مسأله رشد تو نیست، مسأله این است که از دیگران بهتر باشی. حتی ضعیف شدن میانگین و معدل کل جمع به نفع تو است، چرا که با تلاش کمتری می‌توانی به رتبه برتر دست پیدا کنی!

اتفاقی که اینجا می‌افتد این است که انگیزه شاگردان برای یادگیری، از موضوع مورد یادگیری و کاربردهای آن، و نیز لذت بردن از خود یادگیری، به واسط و حاشیه ای به نام نمره و رتبه، که اصالتی هم ندارد، منحرف می‌شود. اینکه می‌گوئیم اصالتی ندارد به آن معنا است که بالا یا پائین بودن نمره و رتبه، فی البداهه معنائی در زندگی شخص ندارد؛

این مطلب را نیز مطالعه کنید :  منشور تاریخ مدرسه حکمت

بلکه به واسطه تعریفی که ما از آن می‌کنیم، و نقش انتزاعی که برای آن قائل می‌شویم، ارزش پیدا می‌کند. اگر این نقش و تعریف را تغییر داده و برداریم، تمام آن ارزش فرو می‌ریزد. بدین ترتیب، تلاش شاگرد برای تامین یک پدیده انتزاعی متمرکز می‌شود، که هیچ حقیقتی پشت آن قرار ندارد. و اگر شاگرد بتواند به شیوه ای دیگر(مثلا با عملکردهای ظاهر فریبانه)، بدون اینکه یادگیری واقعی و موثر در زندگی واقعی (بواسطه موضوع مورد یادگیری، نه موثر از طریق نمره) اتفاق افتاده باشد، به این پدیده انتزاعی نمره و رتبه دست پیدا کند، معمولا اینکار را خواهد کرد. اما متاسفانه مسأله به اینجا ختم نمی‌شود.

  • تنگنای مهم و پیچیده تحول نظام تعلیم و تربیت
  •  پیام‌های سیاه پنهان (تحقیر برای تربیت) خوشحالی از شکست دیگران برای موفقیت!
  •  هنجار شدن ناهنجاری
  • شعارهائی برای تحول، گم شده در تاروپود نظامی معیوب
  •  چائی‌ات را بریز و با حوصله بخوان!
  •  تثبیت رفتارها در جوهره ناخودآگاه
  •  توهم مدیریت مطلق رفتارها
  •  آموزش ماشینی در سلطه رفتارگرائی مطلق
  •  تفکر و پرورش ذهن برای شناخت پرورش اندیشه در کنار برانگیختن انگیزه در ارتقاء توام شناخت و رفتارها
  • ارزشیابی، از سازوکارهای محض تا سازوکارهای دامنه
  •  ارزشیابی با سازوکارهای رفتارگرا
  •  سازوکارهائی برای شناخت
  •  سازوکار مرکب استاد و شاگردی بهره گیری از تربیت رفتاری در کنار ارتقاء شناخت
  •  مربی در پرورش وجوه مختلف هیجانی
  •  همان مربی در نقش تسهیلگر شناختی
  •  ارزشیابی در رویکرد متعادل
  •  او نشسته خوش که خدمت کرده‌ام، حق همسایه بجا آورده‌ام
  •  ارزشیابی توصیفی، از شعار تا ماهیت دستورالعمل‌ها
  •  شعارها، سازوکارها، خلاء‌ها و چالش‌ها
  •  در بند تناقض درونی
  • شناخت بدون شخصیت
  •  دل کندن از پیش فرضی مطلق گرا و مقدس نما

 

تنگنای مهم و پیچیده تحول نظام تعلیم و تربیت

شاید پیچیده‌ترین مسأله و مشکل نظام آموزشی و برنامه درسی، و مهم‌ترین تنگنای تحول آن، ارزشیابی است. ارزشیابی برای عملکرد صحیح تعلیم و تربیت انجام می‌شود، اما تمام مؤلفه‌های نظام آموزشی را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد.

 اجرای هر فعالیت منظم، برنامه‌ریزی شده و منسجم، مستلزم ارزشیابی مناسب است؛ اگر قصد داریم اقداماتی منظم را برای دستیابی به اهدافی مشخص انجام دهیم، لازم است؛ قبل، حین و پس از انجام آن اقدامات، عملکرد و میزان دستیابی به آن اهداف را مورد سنجش و تحلیل مداوم قرار داده، تا از صحت اقدامات و مسیر اتخاذ شده مطمئن شویم، و در صورت نیاز اصلاحاتی را در اقدامات و مسیر انجام دهیم.

برای انجام این ماموریت، لازم است تا ارزشیابی در قالب یک فرایند منسجم و نظام‌‌مند، انجام شود. فرایندی که در آن اطلاعات لازم از اقدامات و نتایج حاصل شده، جمع آوری و مورد تحلیل و تفسیر در تطابق با اهداف قرار می‌گیرد.

ارزشیابی به صورت دائم

مثلا برای ساختن یک ساختمان، اهداف و برنامه مشخص است (نقشه ساختمان و برنامه اقدامات)، و ارزشیابی به صورت دائم از مرحل آغازین تا پایان، به صورت مداوم باید مشخص کند که آیا ساختن این ساختمان به صورت مناسب و مطابق نقشه و برنامه انجام می‌شود یا خیر. در هر نقطه که ارزیابی نشان دهد انحرافی از اهداف و برنامه وجود دارد، بازخورد لازم به مجریان برای اصلاح عملکردشان داده می‌شود.

در تعلیم و تربیت هم ارزشیابی به صورت مداوم به سنجش اقدامات آموزشی و تربیتی پرداخته، و صحت و سقم اقدامات و میزان دستیابی به اهداف را سنجیده، و بازخوردهای لازم را به مربیان و شاگردان، برای اصلاح اقدامات و تدابیر لازم برای رفع خلأها و نواقص می‌دهد.

تا اینجای ماجرا، ارزشیابی یک عمل تا حدی مستقل از اقدامات اصلی است، که در کنار آن اقدامات به صورت مستقل قابل تعریف است. اما صبر کنید…!!

ارزشیابی در شکل گیری جنس و چگونگی آموزش

به خصوص در تعلیم و تربیت، ارزشیابی در شکل‌گیری جنس و چگونگی آموزش بسیار تأثیرگذار است. ارزشیابی می‌تواند شکل و خصوصیات اقدامات آموزشی را تحت تأثیر خود قرار دهد، و حتی بیش از آن، منجر به تغییر ماهیت و رویکرد تعلیم و تربیت شود. ارزشیابی می‌تواند تعلیم و تربیت را برای تحقق یک فرایند رشد کمک کند، یا آن را به یک فعالیت صوری بی معنا، متظاهر و فریبکار سوق دهد.

ارزشیابی مناسب به تنهائی نمی‌تواند رویکرد مطلوبی را برای تعلیم و تربیت و برنامه درسی محقق کند، و برای تحقق یک تحول مطلوب در تعلیم و تربیت، پرداختن به ابعاد دیگری نیز نظیر روش تدریس و یادگیری خوب، اهداف آموزشی مطلوب، محتوای پویا و متنوع، فضای فیزیکی مناسب، گروه بندی صحیح و …  ضروری است.

اما ارزشیابی نامناسب به تنهایی می‌تواند، می‌تواند و می‌تواند تعلیم و تربیت فرزندان ما را به یک فعالیت انتزاعی پوچ و بیهوده تبدیل کرده، تحقق یک تحول مطلوب را دچار اختلال کرده، و نظام تعلیم و تربیت را به قهقرا ببرد. اتفاقی که در دهه‌های اخیر افتاده و در حال حاضر نیز در حال وقوع است. در ادامه در این مورد بیشتر صحبت خواهیم کرد.

 

آثاریادداشت‌ها و مقالات رسانه‌ای

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *