سعيد يغموري، اردوان مجيدي، هشتمين همايش انجمن مطالعات برنامه درسي ايران، جهاني شدن و بومي ماندن برنامه درسي: چالش ها و فرصت ها، دانشگاه مازندران، آبان 1387
کلمات کلیدی:
جهانيشدن- مهاجرت نخبگان- برنامه درسي- طيفهاي مختلف نخبگي- پرورش بومي نخبگان
جهانيشدن با كمرنگ كردن عوامل زمان و مكان، و سهولت ارتباطات موجب افزايش مهاجرتها شده است. در اين ميان مهاجرت نخبگان لطمات بسياری به كشورهای مهاجر فرست وارد میكند. از سوی ديگر، برخی نظامهای آموزشی رويكرد نخبهپروری دارند. سنجش كيفيت عملكرد نظام آموزشی براساس ميزان المپيادیهای موفق، از نشانههای نظام آموزشی نخبهپرور است. از ميان 61 كشور در حال توسعه، ايران رتبه نخست را از لحاظ مهاجرت نخبگان دارد.
مهاجرت نخبگان دلايلي نظير شرايط رفاهی، فرهنگ و نظاير آن دارد. يكي از مهمترين دلايل، عدم توان شناسائي، بروز، بكارگيري و رشد نخبگي آنان در محيط كشور است. علّت اين مشكل به عملكرد نظامهاي مختلف كشور و نيز به عملكرد نظام آموزشي وابسته است. آيا ميتوان نخبگاني پرورش داد، كه نخبگي شان را در شرايط خاص كشور خود بكار بگيرند؟ آيا ميتوان براي انواع مختلف نخبگي، از منظر شرايط لازم براي بروز آن، تفاوت قائل شد؟ به نظر ميرسد بتوان نخبگان را در دو طيف دستهبندي نمود.
دسته اول نخبگاني كه توان و استعدادشان در يك زمينه مشخص علمي و نظري، به صورت محض متمركز شده و براي بروز و بكارگيري نخبگي خود، نيازمند شرايطي هستند كه در كشورهاي در حال توسعه به سختي فراهم ميشود. دسته دوم، نخبگاني كه توانائي بروز عملياتي نخبگي خود را در شرايط بيثبات، متغيّر، و دشوار، در حوزههاي چندزمينهاي و بين رشتهاي، دارند. برنامه درسي نخبهپرور ميتواند با گرايش پيدا كردن به تامين نيازمنديهاي پرورش نخبگان طيف دوم مطابق نيازهاي بومي كشور، امكان حفظ و نگهداري آنان را در عصر جهاني شدن فراهم نمايد. در اين مقاله با برشمردن تمايزها در پرورش دو طيف نخبگان، رويكرد برنامه درسي نخبهپرور متناسب با هر طيف را مورد توجه قرار داده، و مشخصهها و نيازمنديهاي محوري برنامه درسي مناسب براي پرورش نخبگان به صورت بومي را، بخصوص با توجه به شرايط كشور ايران، مورد بحث قرار ميدهيم.
