اردوان مجیدی، خبرگزاری فارس، 17 آبان 1405
وزارت عظیم پیچیده و دشوار آموزش و پرورش، وزرای متعددی را به خود دیده است، که عملکرد هیچ یک خالی از نقد نبوده، اما در تلاش هر کدام نیز حسنهای متعددی مشاهده میشود.
تجربه حمایتهای در حد بضاعت مرحوم دکتر فانی (به نظرم با توجه به جمیع شرایط حاکم بر این وزارت چند قبلیه ای پیچیده) از مدرسه و رویکرد ما، البته طبق منش ایشان، با ملایمت و نرمی و نه دستوری، ذکر و دعای خیری از ایشان در این ایام باشد.
نقد کن ولی منصفانه!
سنت حسنهای که به ما تعلیم کردهاند، آن است که در مورد درگذشتگان از مومنین، حداقل تا بدنشان در خاک آرام نگرفته و کفنشان خشک نشده، خطاب کنیم که ”اللهم لا نعلم منه الا خیرا و انت اعلم به منا“، و برای رحمت و مغفرت او دعا کنیم.
درگذشت مرحوم دکتر فانی، وزیر آرام، این روزها بعضا با نقدهای بعضی از دوستان به برخی رویکردهای ایشان همراه بود. بر خلاف تصور این دوستان، به دنبال قهرمانسازی از همه درگذشتگان نیستیم، و جای نقد از گذشته وگذشتگان همیشه باز است، اما شرایط، تناسب و انصاف نیز لازم دارد.
وزارتی دشوار
وزارت عظیم پیچیده و دشوار آموزش و پرورش، وزرای متعددی را به خود دیده است، که عملکرد هیچ یک خالی از نقد نبوده، اما در تلاش هر کدام نیز حسنهای متعددی مشاهده میشود. حتی بر بزرگوارن صدیقی نظیر مرحوم بهمن بیگی و شهدای گرانقدری نظر شهید رجائی و شهید باهنر نیز، که در صداقت و خدمتگذاری آنها شکی نبوده و نیست، میتوان نقدهائی را وارد کرد.
تصویر وزرائی در اتاق وزارت این دستگاه بغرنج، با تمام ابعاد متعدد ثقیل آن، نقش بسته که هر کدام ماجرای خودشان را دارند. از وزیری که سالهای طولانی وزارت خود، دست ستاد را برای هر عمل مقتضی باز گذاشته و با تفویض اختیار کامل، فقط در تامین معیشت آنها تلاش کرده، و به این لحاظ در وزارت هم بسیار محبوب شده، ولی در نهایت کارش به هفتتیرکشی رسیده، تا وزیری که با تمرکز بر امور راهبردی، و کمی هم بی توجهی به مسائل تربیت و نظر پیشکسوتان و ریشسفیدان حاضر در میدان، سعی در اصلاحات تند راهبردی و ساختاری داشته، و چند روزه کله پا شد.
تا وزیری که با رفقا مدتی به خوبی و آرامش در وزارت گذرانده، و وزیری که محافظهکارانه تلاش کرده که نه سیخ بسوزد نه کباب، و وزیری که وزارتخانه را به میدان تاخت و تاز سیاسی تبدیل کرده، و وزیری که بنگاههای متعدد خصوصی را در این میدان به راه انداخته، و وزیری که شاید از فرصت وزارت برای تقویت بنیه بنیاد خصوصی خود هم استفاده کرده، و وزیری که در شرایط بسیار بغرنج، وزارت را با میدان دادن به تکنوکراتهائی، از آب و گل گذرانده، تا البته کارش به آنجا برسد که با ضربگرفتن، به بازیگردانی سیاستمداران ارشد هم بپردازد، و … هر کدام تصویر و قصههای خودشان را دارند. هر کدام رویکردهای خاصی برای اداره وزارت داشتهاند، که از منظرهایی مفید و از منظرهائی هم قابل نقد بوده است.
دستگاه دشواری که از یک سو با مسائل پیچیده تربیتی و فرهنگی در بیرون و درون وزارت مواجه بوده، و از سوی دیگر با مسائل سیاسی، مالی، معیشتی و ساختاری ثقیل، درگیر بوده است.
بنده و امثال بنده که هیچگاه داعیهدار توانائی اداره چنین دستگاه پیچیدهای را نداشتیم و نداریم، اما معلوم نیست آنهائی که این داعیه را دارند، اگر بر صدارت این وزارت تکیه زنند، عملکردشان بهتر از یکی از انواع این وزرای سابق و اسبق و مرحومین از آنها بشود.
حتی آنهائی که امروز با عَلَم کردن عنوان عدالت آموزشی، سعی در یکسانسازی و دولتیسازی تام نظام تربیت هستند، معلوم نیست که با این دیدگاه مساوات و کلیشهسازی، چه بلائی بر سر تحول رخ نداده تعلیم و تربیت بیاورند.
تجربهای از انصاف آقای وزیر
قبل از دوران وزارت، و پس از آن هم چند باری آرامش و دقت نظر ایشان را در جلسات تجربه کرده بودم. اما دوران وزارت مرحوم دکتر فانی، اتفاقا با چند سال آخر دوران حضور 8 ساله عملی بنده در مدرسه حکمت، که به جرات زیرساخت عظیم نظری، رویکردی، معماری و ساختاری ایجاد شده در آن هنوز منحصر به فرد و کاربردی است، و گمان میکنم در آینده نیز تا مدتها چنین باشد، و هنوز هم ابعاد آن برای دوستان کاملا شناخته نشده، مقارن بوده است.

در آن ایام و ایام قبل و بعد از آن نیز ، بودند وزرائی که از سالها قبل، بنده و دیدگاهها، مبانی و معماری ما را میشناختند و در گفتگوهای شفاهی به شدت از آن حمایت میکردند، وقتی به مقام وزارت رسیدند، جز نظیر سوتزدن کاری انجام ندادند، تا افرادی مثل جناب آقای دکتر حاجیبابائی که بدون شناخت قبلی ما، با دیدن شمهای از کارهایمان، به صورت جدی وارد میدان شدند، و در حد بضاعت از ما و کارمان حمایت کردند.
بد نیست دوستانی که از تمجید کوتاه ما از مرحوم وارسته، جناب آقای دکتر فانی گلایه داشتند، بدانند. در همان ایام چند سال وزارت ایشان بود که برخی مدیران زیردست ایشان، شمشیر آخته را برای قلع و قمع مدرسه و رویکرد آن کشیده بودند. سیاسیون چپ و راست هم که ما زیر بلیط هیچکدامشان نمیرفتیم، ما را به بازی گرفته بودند.
دوستان جاهل نیز از چپ و راست، بر ما میتاختند و درِگوشی ما را به انواع و اقسام شنیدهها و نشنیدهها و ندیدهها، از حجتیهای گرفته تا تندرو، رادیکال، ضدامنیت و چه و چه متهم میکردند و میکنند، و چنان فضای روانی در جامعه و اهالی تعلیم و تربیت ایجاد کرده بودند و کردهاند که کسی جرات هیچ ابراز احساسات و حتی نظر را راجع به بنده و مدرسهمان نمیکرد (و خود بنده هم بارها به دوستان توصیه میکردم و میکنم که علیرغم استفاده از رویکردمان، نامی از ما نبرند که در کار آنها هم مشکل ایجاد نکنند).
و از همه مهمتر سوء مدیریت و تدبیرهای بعضا جاهلانه خود بنده، و نیز برخی از همراهان کاهل، شرایط را بغرنجتر کرده بود. و دوستاننماهائی هم در شرایط بغرنج، تک قالیچههای زیر پای ما را با توجیه اینکه ما بهتر بلدیم، چنان محکم کشیدند که ما با ملاجمان زمین بخوریم.
در این دوران بود که مدیران میانی وزارت، کار را به جائی رساند که دوبار مدرسه را به صورت رسمی تعطیل کنند، که با مداخله دوست عزیز و بزرگوارم جناب آقای دکتر نوید، مرحوم دکتر فانی، و حمایت اجتماعی ایجاد شده توسط بسیاری از دغدغهمندان حوزه تربیت، مجددا مجبور به لغو تعلیق و بازگشائی شدند.
اما در عمل، کار فضای روانی جامعه را علیه ما به جائی رساندند، که در بار سوم خودمان قصد تعطیل کردیم؛ و البته برخی از خانوادههای بزرگوار و همکاران شریف مدرسه، همت کردند و خودشان مسئولیت مدرسه را بر عهده گرفته و مدرسه را البته در شکلی محدودتر، تا امروز اداره کردند و میکنند. و الحمد لله رب العالمین در همه این ماجرا.

در چنین شرایطی، علیرغم اینکه بنده با طیف سیاسی حامی آن مرحوم هم ارتباط و هم سوئی نداشتم، حمایتهای در حد بضاعت ایشان (به نظرم با توجه به جمیع شرایط حاکم بر این وزارت چند قبلیه ای پیچیده) از مدرسه و رویکرد ما، البته طبق رویکرد ایشان، با ملایمت و نرمی و نه دستوری، ابراز میشد.
مثلا وقتی بنده در یک برنامه تلویزیونی زنده دو قسمتی توقف ممنوع، در قسمت اول به صورت ایجابی از رویکرد تحولی تعلیم و تربیت در مدرسه حکمت صحبت کردم، و البته این تبیین ایجابی و توصیفی، قاعدتا نقدهای تلویحی مهمی را به صورت غیر مستقیم به عملکرد نظام تعلیم و تربیت وارد میکرد، به همین دلیل بسیاری از مدیران میانی وزارت، پس از آن قسمت برآشفته (و حتی احتمالا در پی جلوگیری از قسمت دوم این برنامه) شدند.
اما مرحوم جناب آقای دکتر فانی، وزیر محترم، با اعلام خودشان به صدا و سیما، اظهار تمایل کردند که در جلسه دوم، خود ایشان در برنامه حاضر شوند (علیرغم مخالفت مشاوران ستادی ایشان با ایشان؛ تا جائی که اطلاع دارم). با توجه به پروتکلهای صدا و سیما در مورد حضور وزرا، جلسه دوم به صورت مستقل به ایشان اختصاص داده شد، و برنامه ما از دو قسمت به سه قسمت افزوده شد.
در آن جلسه ایشان آنقدر مردانگی و جرات داشت، که به صراحت از رویکردها و مباحث ایجابی بیان شده توسط بنده در جلسه قبل در رویکردهای تحولی دفاع کرده، ضرورت آن را برشمرده، و حرکت به سوی آن را اجتناب ناپذیر دانستند. حتی وقتی مجری محترم برنامه، در اواخر جلسه، از مخالفت مدیران میانی وزارت با این رویکرد و مدرسه ما و تلاش مدیران میانی برای تعطیلی آن سخن گفتند، ایشان به صراحت و بدون لکنت، چشم در چشم دوربین زنده، از کوتاه اندیشی و تفکر سنتی مدیران میانی منصوب خود در فهم تحول سخن گفتند. (فیلم برنامههای مذکور در وبگاههایمان قابل مشاهده است – از جمله اینجا و اینجا ).
*****
متاسفانه فردا شرایط حضور در تهران و حضور در مراسم تشییع ایشان و مجالس مرتبط را ندارم، اما در این روزها، دعا و نماز و قرآن را از اینجا تقدیم میکند. ان شاء الله خداوند متعال ایشان را مورد رحمت و مغفرت واسعه خود قرار دهد.
الحمد لله رب العالمین
اردوان مجیدی
17 آبان 1405