اردوان مجیدی، خبرگزاری فارس، 19 بهمن 1404
نکاتی در اظهارنظر در سکوی فارس! – قسمت پنجم و پایانی.
چطور میتوانیم محیط سکوی فارس را برای خودمان فعال تر، تعاملی تر، و موثرتر کنیم؟ هم خوانندگان مطالب، هم نویسندگان، و هم متولیان، هر کدام در بهبود این فضا موثر هستند. هر یک از این سه دسته، چگونه در اظهار نظر سازنده و مفید، نقش ایفا می کنند؟
اشاره
در یک مجموعه یادداشتهائی در مورد اظهارنظر در سکوی تعاملی فارس و سایر رسانه های تعاملی صحبت کردیم.
در یادداشت اول دیدیم که قواعد و مسائل اظهارنظر در سکوی تعاملی فارس، که همه کاربران در آن میتوانند محتوی تولید کنند، با قواعد و مسائل اظهارنظر در وبگاههای دیگر تفاوت دارد.
سپس در یادداشت دوم فرهنگ اظهارنظر، به مسئله فرهنگ جمعی اظهار نظر و سازکارهای اساسی شکل گیری و تحول آن اشاره شد.
در یادداشت سوم، به مولفههای فرهنگ مطلوب اظهارنظر پرداختیم.
در یادداشت چهارم، به انواع اظهارنظر کنندگان و ویژگیهای آنها پرداختیم.
در این یادداشت پایانی، به عنوان جمع بندی مباحث یادداشتهای قبلی، به تفکیک، برخی از نکات توصیهای را برای خوانندگان مطالب، نویسندگان، و متولیان رسانه، مطرح می کنیم.
نکاتی برای اظهارنظرکنندگان عزیز
• اظهارنظر شما، نوعی مشارکت در تکمیل یک نوشته یا محتوای چند رسانهای است، و فضای رسانهای را فعال و تعاملی کرده، و کمک میکند که محتواهای تولید شده، متناسب با واقعیتهای جامعه تولید شده و به نیازهای جامعه پاسخ بهتری داده شود. به همین دلیل کار شما قابل قدردانی است.
• در مورد نوشتههای دیگران بی تفاوت نباشیم، و در صورت ضرورت برای واکنش مثبت یا منفی، در حد مناسب، احساس مسئولیت کنیم. این خود سطحی از امر به معروف و نهی از منکر به عنوان یک وظیفه شرعی است.
• اظهارنظر منطقی، چه در نقد و چه در تائید و چه در تکمیل مباحث مطرح شده، میتواند به بهبود و ارتقاء فضای رسانهای و محتوای مذکور کمک کند، و حرفهای مردم را نیز به نویسندگان و سایر کاربران انتقال دهد.
• نیکو، محترمانه و اخلاقی سخن بگوئیم، و از الفاظ نامناسب، توهین آمیز، تهدید آمیز، استهزاء، بی احترامی و نظایر آن، اجتناب کنیم.
• از بیهوده گوئی پرهیز کرده، با رعایت انصاف و پرهیز از تعصب، پرهیز از جدل بی نتیجه، پرهیز از عیب جوئی (به دنبال عیب دیگران گشتن، و عیبها را به رخ دیگران کشیدن)، پرهیز از تحقیر و استهزاء، سخن بگوئیم.
• نرم و با ملایمت سخن بگوئیم. سخن خشن میتواند مخاطب را براند، و سخن نرم، مخاطب را هم نرم میکند، و امکان پذیرش حرفهای ما را بیشتر میکند.
• گفتگوی منطقی، و مبتنی بر دلایل روشن انجام شود. از جدال و سخنان احساسی بدون منطق، خودداری کنیم. هم خوب سخن بگوئیم و هم سخن خوبی بگوئیم.
• سعه صدر در تحمل نظر مخالف، و فهم تنوع دیدگاهها، و تحمل دیدگاههای مختلف، به ایجاد یک فضای تعامل سازنده کمک میکند. ممکن است بسیاری از مطالب، مطلقا درست یا نادرست نباشد، و هر کدام، بخشی از واقعیت و حقیقت را در بر داشته باشد. به همین دلیل در صورتی که در مورد آن موضوع، توافقی با او نداریم، میتوانیم نظراتمان را به صورت مستدل و منطقی بیان کنیم، و از برخورد تند، تخریب و بی احترامی به نظرات دیگران، پرهیز کنیم.
• در بسیاری از موارد، باید با برخورد کریمانه، از حرفهای دیگران گذشت و عبور از کرد. پاسخ دادن به هر موضوع نامنطقی و لغو، انسان را کوچک میکند، اما برخورد کریمانه، انسان را بزرگ میکند.
• مراقبت کنیم که سخن ما، منجر به قبح شکنی و اشاعه فحشاء نشود. گاهی اوقات وظیفه ما، پوشاندن خطا است، نه آشکار کردن آن بین همه جامعه.
• گاهی اوقات اظهارنظر در مورد نظرات دیگران هم مفید به نظر میرسد. وقتی اظهارنظر کنندگان دیگر، مطلبی را بیان کرده اند که صحیح نیست، ولی شبههای در ذهن دیگران ایجاد میکند، پاسخ نویسنده یا سکو موثر و مناسب نخواهد بود. در این موارد بعضا بیان پاسخ توسط اظهارنظرکنندگان دیگر، تنها راه موثر برای رفع شبهه خواهد بود.
البته باید توجه داشت که پاسخ یک اظهارنظر کننده محترم به اظهارنظر کننده دیگر، نباید به صورت مستقیم و مقابله شخصی انجام شود، بلکه فقط دلایلی بیان شود که خود آن دلایل، نشان دهد که اظهارنظر قبلی که انجام شده، اشتباه است. پاسخ دادن به شخص اظهارنظر کننده قبلی، و مخاطب مستقیم قرار دادن او، منجر به بروز واکنش بعدی و جدل میشود.
وظیفه ما در مورد یک اظهارنظر نادرست، فقط بیان دلایل منطقی برای نشان دادن نادرست بودن موضوع است، نه جدل با شخص دیگر. بخصوص اگر اظهارنظر طرف مقابل، به صورت غیر مودبانه و بی اخلاقی انجام شود، سکوت و نادرست شمردن رفتار غیر مودبانه، بهترین پاسخ خواهد بود. به هر صورت، باید از تداوم گفتگو و کشمکش و جدل، پرهیز شود.
نکاتی برای نویسندگان گرامی
• واکنشهای مناسب نویسنده به اظهارنظر کنندگان، به زنده بودن متن کمک میکند. کار نوشتن، بعد از انتشار مطلب تمام نمیشود، و تا مدتی که خوانندگان، نظرات خود را در مورد آن بیان میکنند، و نیاز به پاسخ به نظرات وجود دارد، ادامه پیدا میکند.
• از نظرات انتقادی و تکمیلی منطقی اظهارنظر کنندگان، استقبال کرده، و برای بهبود محتوی و نیز بهبود متنهای بعدی خودمان، از این نظرات استفاده کنیم. توجه به نظرات سازنده و مفید اظهارنظرکنندگان، منجر به عمیقتر شدن نوشتههای ما خواهد شد.
• در هنگام نوشتن یک متن، به برداشتهائی که ممکن است مخاطبان از متن ما داشته باشند توجه کرده، و اظهارنظرهائی که ممکن است در مورد آن بکنند را تصور کنیم. بر اساس آن، متن را جوری تنظیم کنیم که برداشتهای نادرست از آن نشود، و اظهارنظرهای ممکن را پیش بینی کرده و پیشاپیش در متن پاسخ دهیم.
• جا برای تفکر و اظهارنظر مخاطب بگذاریم. تمام جزئیات را خودمان بیان نکنیم. بخشی از مطالب را به ذهن مخاطب واگذار کنیم، و او را به تفکر و تکمیل بحث ترغیب کنیم. هر چند که ممکن است آنچه او میاندیشد و متن ما را تکمیل میکند، با آنچه ما مد نظرمان بود، تفاوتهائی داشته باشد. اما وقتی متن کاملا تمام جزئیات را تا نتیجهگیری، به صورت کامل بیان میکند، و جائی برای تفکر خواننده باقی نمیماند، خواننده را به انفعال در مورد این موضوع میکشانیم. خواننده منفعل، اهمیت کمتری برای متن ما قائل خواهد بود، تا خواننده فعالی که خود برای تفکر، تکمیل و نتیجه گیریهای متفاوت از متن، توسط متن ما ترغیب شده است.
• سعه صدر در تحمل نظر مخالفان و منتقدان، و حتی نوشتههای تند آنها، ارزش نویسنده را افزایش میدهد، اما پاسخهای تند و درگیر شدن در جدل، شان و وجاهت نویسنده را تخریب میکند. از بسیاری از اظهارنظرها، باید کریمانه گذشت.
• بعضا اگر حرف اظهارنظرکنندگان منطقی است، ممکن است تائیدی کوتاه، در حد یک علامت تشکر یا تائید، یا پاسخهای کوتاه مرتبط و مودبانه، یا گاه، اشاره گوینده به وجود یا متن برخی از این نظرات، میتواند تقویت خوبی برای آنها باشد.
• در صورتی که اظهارنظر نامودبانه و نامربوطی مطرح شود، پاسخ به آنها، به نحوی پاداش به آنها برای تکرار آن حرف خواهد بود. به همین دلیل، در چنین مواردی، سکوت، بهترین واکنش است. بخصوص از جدل با این افراد به شدت پرهیز شود، که باعث تداوم رفتارهای آنها خواهد شد. ضمن آنکه در موارد شدید، گزارش این موارد به سکو، میتواند منجر به تذکر رسمی، یا بسته شدن پیامهای این شخص شود.
• در مورد اظهارنظر کنندگانی که با نویسنده همراهی میکنند، یا حرفهای شما را تائید، و بر بخشی از حرفها تاکید میکنند؛ نیاز به واکنشی توسط نویسنده وجود ندارد.
• در مورد اظهارنظرکنندگان با ذکر مصادیق، تجربههای شخصی و تکمیل محتوی، و بخصوص افرادی که نظرهای عمیق و مصادیق موثری را مطرح کرده باشند، در صورت امکان واکنش مثبت نویسنده، میتواند موجب تقویت و نیز زمینههای تعامل بعدی را فراهم کند.
• اظهارنظرهای انتقادی احساسی و مبتنی بر اعتقادات شخصی اظهارنظر کننده، که نقد خود را به صورت محترمانه بیان کرده اند، نیازی به واکنش نویسنده ندارند. اما ممکن است ”اعلام احترام به نظرات آنها“، فضای نرمش و گفتگوی موثرتری را ایجاد کند.
• نقدهای با ذکر دلایل منطقی و البته محترمانه، حتی الامکان توسط نویسنده بررسی و نسبت به آن واکنش نشان داده شود. در صورتی که نقد آنها وارد باشد، نویسنده میتواند آن را تائید، و حتی نظر خود را اصلاح کند. یا در صورت وارد نبودن نقد، در صورت امکان و فرصت، اشکالات نقد را مطرح کند. البته قاعدتا این موضوع به شرایط و فرصت نویسنده و تعداد نظرات، و خود موضوع هم بستگی دارد. در صورتی که نویسنده فرصت پاسخ کامل را هم نداشته باشد، در صورت امکان ”اعلام احترام به نظرات آنها“ و احیانا ”تحسین دلایل ذکر شده (با ذکر اینکه هر چند که ممکن است با آن دلایل موافق نباشد)“، یا ”تشکر جمعی از همه نظرات“، میتواند به ایجاد همدلی و تعامل مناسب کمک کند.
• در مورد اظهارنظرهای بی ربط، یا استفاده از فرصت اظهارنظر، برای بیان حرفهای خودشان، یا اظهارنظر از سر بیکاری، سکوت و عدم واکنش نویسنده، بهترین واکنش است.
• در مورد تخریبگرها، که با اظهارنظر خود، قصد تخریب نویسنده و مطالب بیان شده او را دارند، نویسنده هیچ واکنشی نباید نشان دهد. پاسخ توسط نویسنده، جایگاه و اعتبار کل نوشته را به سطح جدلهای بی مورد کاهش میدهد؛ و کل متن اصلی را در سطح نوشته تخریبگر پائین میآورد؛ و نیز موجب تقویت تخریبگر میشود. واکنش حتی الامکان باید توسط اظهارنظر کنندگان دیگر، یا متولیان سکو انجام شود.
نکاتی برای متولیان سکو یا یک وبگاه خبری
• در بین اعضاء و هواداران، یک جمع فعال باید حضور داشته باشند، که بتوانند به تدریج، فرهنگ و هنجارهای مطلوب اظهارنظر (نظیر گفتار نیکو، محترمانه و اخلاقی، نرم و با ملایت، گفتگوی منطقی، سعه صدر در تحمل نظر مخالف، فهم تنوع دیدگاهها، بی تفاوت نبودن و احساس مسئولیت اجتماعی در مورد مباحثی که مطرح میشود، پرهیز از بیهوده گوئی، رعایت انصاف و پرهیز از تعصب، پرهیز از جدل بی نتیجه، پرهیز از عیب جوئی، پرهیز از تحقیر و استهزاء، برخورد کریمانه، پرهیز از قبح شکنی و اشاعه فحشاء، و گفتگو و مشاوره سازنده) را فراگیر کنند. حجم جمع فعال باید به حدی باشد که بتواند به نحو مناسب، در تمام محیط اثر گذار باشد. این جمع فعال میتواند از اعضای رسمی، دغدغه مندان، علاقه مندان و هواداران شروع شده، و بتدریج به سایر افراد نیز سرایت کند. چنین نقشی، به عنوان جهاد تبیین محسوب میشود.
• رویدادهائی برای اظهارنظر کنندگان معمول و پرکار در محیط سکو، برگزار کنید، و مولفههای فرهنگ مطلوب اظهارنظر را به آنها منتقل کنید.
• اطلاع رسانی مستقیم و برنامههای آموزشی و نظایر آن را برای فرهنگ سازی مطلوب اظهارنظر، در محیط سکو و وبگاه خودتان بگنجانید.
• استفاده از سامانههای هوش مصنوعی تشخیص متنهای نامناسب، و واکنش ماشینی به این متنها، و حذف یا تذکر در مورد آنها، میتواند به کاهش رفتارهای ناهنجار در اظهارنظر کمک کند.
• استفاده از واکنش ماشینی و هوشمند، کفایت نمیکند. لازم است حتی الامکان افرادی در سازمان سکو، بر اظهارنظرها نظارت داشته باشند (حداقل در سطح نمونه گیری، یا بررسی مواردی که هوش مصنوعی نیاز به بررسی اپراتور را اعلام میکند).
• بروز رفتارهای اخلاقی نظیر رعایت انصاف، گفتار نیکو و پرهیز از قبح شکنی و اشاعه فحشاء در بین اظهارنظر کنندگان، موضوع مهمی است. اما وقتی رسانه خودش چنین فرهنگ اخلاقی را رعایت نکند، نمیتواند از مخاطبین و کاربرانش انتظار رعایت آن را داشته باشد. قبل از آنکه به ایجاد این فرهنگ در بین اظهارنظر کنندگان پرداخته شود، لازم است تا این فرهنگ در بین نویسندگان ایجاد شود، و قبل از آن هم در سیاستگذاران و متولیان رسانه، این فرهنگ باور و تثبیت شود.
رسانههائی که خود، و نویسندگان آن، رعایت هنجارها را نمیکنند، نمیتوانند انتظار داشته باشند که اظهارنظر کنندگان آنها، این هنجارها را رعایت کنند. بخصوص مسئله پرهیز از قبح شکنی و اشاعه فحشاء که بالاتر در مورد آن صحبت کردیم، در مورد یک رسانه بسیار مطرح است، و باید در آن به صورت ویژه مراقبت شود.
• در مورد افرادی که موضوع بی ربطی را نسبت به یک محتوی بیان میکنند، و احیانا از فضای اظهارنظر در پائین مطالب منتشر شده پر خواننده و منعکس شده در صفحه اول، برای بیان حرفهای خودشان و رساندن حرفهایشان به مخاطبان آن مطلب استفاده میکنند، تذکر داده شده، یا احیانا سازوکار حذف پیام، یا در موارد تکرار زیاد، حذف کاربر، منطقی به نظر میرسد.
• در مورد تخریبگرها، بخصوص اگر تخریب آنها با ادبیات مودبانه انجام شده باشد، باید به آنها تذکر داده شود. بخصوص بعضا شاید شخص اظهارنظر کننده متوجه نباشد که بیان او، تخریب شخصیت یا موضوع محسوب میشود. اما اگر تخریب غیر مودبانه انجام شده باشد، تذکر شدید و حذف پیام و در موارد ضروری و تکرار، ممکن است بسته شدن حساب کاربر ضروری باشد.
• در موارد تخریب گریهائی که ممکن است شبهاتی را در ذهن سایر مخاطبان ایجاد کند، ممکن است حذف اظهارنظر مناسب نباشد، و گمان حذف پیام به دلیل فیلترکردن نظرات انتقادی را متبادر میکند. در این موارد پاسخ خوانندگان دیگر، میتواند اثر نامطلوب نوشته تخریبگر را کاهش یا از بین ببرد.
• مدیریت برخی از نظرگذاریها، که عمدتا چون محتوای مناسب خود را پیدا نمیکنند، و از سر بیکاری به اظهارنظر میپردازند، از جمله مجازی کارها و بازی کارهای نسل زد و آلفا، شاید از طریق ارائه اخباری متناسب با نیازهای آنان انجام شود. مثلا ارائه اخباری در مورد بازیهای رایانه ای، فضای مجازی، فناوریهای جدید و نظایر آن، بخشی از نیازهای این طیف را پاسخ میدهد. همینطور ممکن است راه اندازی صفحات خاص یک طیف نظیر بازی کاران مجازی، این افراد را به مشتری دائمی این صفحات تبدیل کند.
یک متن باز برای ایجاد نکات و قواعد نظرگذاری
با توجه به اینکه از نظرگذاری صحبت کردیم، خوب است اول یک سوزن به خودمان بزنیم و بعد جوالدوز به دیگران. اول از همین متن خودمان شروع میکنیم. همینجا اعلام میکنم که این متن که نکاتی برای توصیه و پیشنهاد قواعد نظرگذاری در یک رسانه و از جمله در سکوی خبرگزاری فارس است را با نظر خوانندگان گرامی، اصلاح و تکمیل خواهیم کرد.
بنا بر این، این یک متن ثابت نخواهد بود. بر اساس نظراتی که عزیزان خواهند گذاشت، به تدریج آن را ویرایش و تکمیل میکنم. اگر فکر میکنید نکتهای باید به نکات مطرح شده اضافه شود، آن را بیان کنید. اگر فکر میکنید اصلاحی باید در متن یا رویکردها انجام شود، آن را مطرح کنید. ان شاء الله.
این فقط یک متن پیشنهادی و توصیهای است!
با توجه به اینکه هیچکس این متن را تصویب نکرده، و مسئولیتی برای ابلاغ آن به همه نویسندگان و مخاطبان و متولیان فارس ندارم، من فقط پیشنهادات خود، و ان شاء الله نظرات پیشنهادی خوانندگان محترم را نیز، بیان میکنم (کنیم). نوشتن این پیشنهاد به معنای آن نیست که این نکات یک دستورالعمل اجرائی کامل و الزام آور خواهد بود.
*****
الحمد لله رب العالمین.
#خبرگزاری_تعاملی، #خبرگزاری_سکوئی، #اظهار_نظر، #کامنت، #فرهنگ_کاربری، #هنجارسازی، #سکوی_فارس.
