اردوان مجیدی، خبرگزاری فارس، 14 بهمن 1404
انواع اظهارنظر و اظهارنظرکنندگان – قسمت چهارم
برخی از اظهارنظر کنندگان گاه فقط میخواهند که حضورشان را نشان دهند. اما برخی اوقات مصادیقی از آن را هم ذکر کرده، و تجربه شخصی خود را در مورد آن بیان میکنند. برخی اوقات نسبت به برخی از بخشهای محتوی، نقد دارند. این نقدها گاه ممکن است بیشتر جنبه اعتقادات شخصی، و موارد احساسی داشته باشد؛ و گاه منطق تحلیلی خاصی را در بر دارد. در این حالت آخر، بعضا نقد کنندگان، جایگزینی برای آن هم پیشنهاد میدهند. اما مهم این است که نقدهایشان را به صورت محترمانه بیان کردهاند. اما برخی اوقات، برخی اظهار نظرکنندگان، از عبارات و معانی نامناسبی استفاده میکنند. و گاه قصد تخریب نویسنده و مطالب بیان شده او را دارند. یا شاید در قالب ”کامنت مارکتینگ“ به دنبال بازاریابی حرفهای خودشان باشند.
بر اساس این انواع، پاسخ مناسب به هر یک از انواع اظهارنظرکنندگان، متفاوت خواهد بود. برای برخی، ممکن است تائیدی کوتاه، یا پاسخهای کوتاه مرتبط و مودبانه گوینده، میتواند این حس را در آنها ایجاد کند که آنها دیده شده اند. در فضای سایبری، همین دیده شدن نوشتههای آنها، یا گاه، اشاره گوینده به وجود یا متن این نظرات، میتواند تقویت خوبی برای آنها باشد. اما گاهی اوقات به برخی اظهار نظرکنندگان، نباید واکنشی نشان داده شود. در ادامه این یادداشت، در این مورد بیشتر صحبت می کنیم.
اشاره
در یک مجموعه یادداشتهائی در مورد اظهارنظر در سکوی تعاملی فارس و سایر رسانه های تعاملی صحبت کردیم.
در یادداشت اول دیدیم که قواعد و مسائل اظهارنظر در فارس، با قواعد و مسائل اظهارنظر در وبگاههای دیگر تفاوت دارد. در این سکوی تعاملی، که همه کاربران در آن میتوانند محتوی تولید کنند، همه افراد در ارتقاء فضای تعامل هم نقش ایفا میکنند، و فعالیت خودشان، علاوه بر دیگران، برای خودشان هم مفید خواهد بود. سپس در یادداشت دوم فرهنگ اظهارنظر، به مسئله فرهنگ جمعی اظهار نظر و سازکارهای اساسی شکل گیری و تحول آن اشاره شد. اینکه اظهار نظر، بیش از آنکه یک واکنش فردی باشد، یک فرهنگ است. فضای یک رسانه، نویسندگان و مخاطبان و کاربران آن است که افراد را به اظهار نظر در یک جمع می کشاند، یا از آن منع می کند، یا رویکرد خاصی از اظهار نظر را در فضای کاربران آن رسانه، رواج می دهد. در این یادداشت، به انواع اظهارنظر کنندگان و ویژگیهای آنها خواهیم پرداخت.
سپس در یادداشت بعدی، به تفکیک، برخی از نکات توصیهای را برای خوانندگان مطالب، نویسندگان، و متولیان رسانه، مطرح خواهیم کرد. ان شاء الله.
من هستم!
اظهارنظر، در اولین سطح آن، اعلام وجود و حضور خواننده متن، است. اظهارنظر کننده گاه فقط میخواهد که حضورش را نشان دهد. بسیاری از اظهارنظر کنندگان، وقتی حضورشان دیده نمیشود، تمایلی به گوش دادن حرفها ندارند. حتی ممکن است برای او اهمیتی نداشته باشد که نویسنده، حرفش را جدی بگیرد یا خیر. فقط میخواهد دیده شود. بعضا این افراد ممکن است هر حرف با ربط و بی ربط، و مودبانه و غیر مودبانهای را بیان کنند. چون خود حرف برای آنها اهمیتی ندارد. مانند برخی از شاگردان که در کلاس درس، به جا و بی جا مزه میریزند، فقط برای آنکه دیده شوند.
در محیطهای حضوری، اگر حرفشان منطقی است، ممکن است تائیدی کوتاه، یا پاسخهای کوتاه مرتبط و مودبانه گوینده، میتواند این حس را در آنها ایجاد کند که آنها دیده شده اند. در فضای سایبری، همین دیده شدن نوشتههای آنها، یا گاه، اشاره گوینده به وجود یا متن این نظرات، میتواند تقویت خوبی برای آنها باشد.
اما در صورتی که حرف نامودبانه و نامربوطی مطرح شود، پاسخ به آنها، به نحوی پاداش به آنها برای تکرار آن حرف خواهد بود. به همین دلیل، در چنین مواردی، سکوت، بهترین واکنش است. پاسخ دادن به این افراد، در فضای سایبری، معمولا فضای جدلی نامرتبط و نامودبانهای را رقم میزند؛ و باعث تداوم رفتارهای آنها خواهد شد.
من هم!
دسته دیگری از اظهارنظر کنندهها، با نویسنده همراهی میکنند، حرفهای او را تائید، و بر بخشی از حرفهای او تاکید میکنند؛ بعضا مصادیقی از آن را هم ذکر کرده، و تجربه شخصی خود را در مورد آن بیان میکنند. این افراد بعضا هم نکاتی را در راستای همان نوشته، به آن اضافه میکنند.
این اظهارنظرکنندگان، نیاز به تائید یا واکنشی ندارند. اما واکنش مثبت نویسنده، بخصوص در مورد ذکر مصادیق، تجربههای شخصی و تکمیل محتوی، آنها را برای تداوم اظهارنظر منطقی خود، تقویت میکند. بخصوص در صورتی که نویسنده به افرادی که نظرهای عمیق و مصادیق موثری را مطرح کرده باشند، به صورت مناسبی واکنش نشان دهد، میتواند زمینههای تعامل بعدی را ترغیب کند.
خوشم نیامد!
دسته دیگری از اظهارنظر کنندهها، نسبت به به برخی از بخشهای محتوی، نقد دارند. اما نقدهایشان بیشتر جنبه اعتقادات شخصی، و موارد احساسی را دارد. اما نقدهایشان را به صورت محترمانه بیان کردهاند. نیازی به واکنش نویسنده یا سایر افراد به این نقدها نیست. اما ممکن است ”اعلام احترام به نظرات آنها“، فضای نرمش و گفتگوی موثرتری را ایجاد کند.
منطقا موافق نیستم!
دسته دیگر، کسانی هستند که با ذکر دلایل منطقی، بخشی از محتوی را نقد کرده، و بعضا جایگزینی برای آن پیشنهاد میدهند. این افراد معمولا به صورت محترمانه مباحث خود را مطرح میکنند.
به نظر میرسد که نویسنده، حتی الامکان باید دلایل مطرح شده را بررسی و نسبت به آنها واکنش نشان دهد. یا آن دلایل منطقی را تائید و نظر خود را اصلاح کند؛ یا در صورت امکان مشکلات نقد مطرح شده، و دلیل عدم پذیرش را ذکر کند. البته قاعدتا این موضوع به شرایط و فرصت نویسنده و تعداد نظرات، و خود موضوع هم بستگی دارد.
در صورتی که نویسنده فرصت پاسخ کامل را هم نداشته باشد، در صورت امکان ”اعلام احترام به نظرات آنها“ و احیانا ”تحسین دلایل ذکر شده (با ذکر اینکه هر چند که ممکن است با آن دلایل موافق نباشد)“، یا حتی یکبار ”تشکر از همه نظراتی که مطرح شده“، میتواند به ایجاد همدلی و تعامل مناسب کمک کند.
بی آدابها!
افرادی که از آداب و اخلاق در حرفهایشان عبور کرده، و عبارات و معانی نامناسبی را در اظهارنظر بیان میکنند. قاعدتا به این افراد نباید واکنشی نشان داده شود. ضمن اینکه حتی الامکان این اظهارنظرها باید توسط سکو به صورت خودکار یا توسط اپراتورهای ناظر، حذف شود.
بی ربط گوهای فرصت جو!
افرادی هستند که موضوع بی ربطی را نسبت به موضوع مطرح شده، بیان میکنند. معمولا این افراد از فضای اظهارنظر در پائین مطالب منتشر شده پر خواننده و منعکس شده در صفحه اول، برای بیان حرفهای خودشان و رساندن حرفهایشان به مخاطبان آن مطلب استفاده میکنند.
بسیاری از این افراد، کمپینهای تعریف شده در فارس من خود را، از این طریق معرفی و برای مشارکت دعوت میکنند. این جنس از معرفی، حتی به صورت روشمند، با تعریف و سازوکارهای مشخص، تحت عنوان ”کامنت مارکتینگ“، برای خودش رسمیت پیدا کرده است.
قاعدتا نویسندگان نمیتوانند واکنشی به این افراد نشان دهند، و هر گونه واکنش، تقویت آنها برای دیده شدن مطلب آنها محسوب میشود. سکوت و عدم واکنش، معمول ترین واکنش نسبت به این افراد است. اما شاید متولیان سکوها بتوانند به افرادی که مکررا چنین کاری را انجام میدهند، تذکر داده، یا احیانا سازوکار حذف پیام را اجرا کنند.
تخریب گرها
اما کسانی هستند که با اظهارنظر خود، قصد تخریب نویسنده و مطالب بیان شده او را دارند. ممکن است این تخریبگری، حتی با ادبیات مودبانه انجام شود، اما به وجهه و اعتبار نویسنده و مطلب نوشته شده، آسیب برساند. نکته مهم این است که نباید تخریبگران را با منتقدها (چه خوشم نیامدها، و چه منطقا موافق نیستمها) اشتباه گرفت.
منتقدها، حتی اگر نقد خود را احساسی انجام داده و منطق نداشته باشند، نظر خود را در مورد خود موضوع بیان میکنند. اما تخریبگرها، کاری به خود موضوع و درست و نادرست آن ندارند، بلکه هویت موضوع و هویت نویسنده را هدف تخریب قرار میدهند. لحن نوشتههای تخریبگرها، اعتبار هویت شخص نویسنده یا اعتبار موضوع را هدف قرار میدهد.
مثلا وقتی در مورد یک خبر تحلیلی در مورد برخورد با سوء استفاده یک نفر از امکانات اقتصادی واردات، اظهارنظر کننده همه حکومت را متهم به رانت خواری میکند، و همه برخوردها با سوء استفاده کنندگان را هم تصنعی میشمارد. یا وقتی در مورد یک نویسنده محجبه یا روحانی، نه متن نوشته، بلکه حجاب یا جایگاه روحانیت او مورد تحقیر و تخریب قرار گیرد.
در برخورد با تخریبگرها، در مواردی که توهین یا بیربط بودن موضوع، روشن باشد (نظیر توهین به لباس و …)، حذف اظهارنظر، منطقی به نظر میرسد. اما در مواردی که بحث به صورتی مطرح شده که ممکن است شبهاتی را در ذهن سایر مخاطبان ایجاد کند (نظیر موضوع اتهام رانت خواری همه حکومت)، حذف اظهارنظر مناسب نیست، و نیاز به توضیح نادرست یا بی ربط بودن موضوع توسط سایر خوانندگان (و نه نویسنده) وجود دارد.
در اینجا پاسخ توسط نویسنده، جایگاه و اعتبار کل نوشته را به سطح جدلهای بی مورد کاهش میدهد؛ و کل متن اصلی را در سطح نوشته تخریبگر پائین میآورد. به همین دلیل توصیه این است که حتی الامکان خود نویسنده به او واکنش نشان ندهد. اما پاسخ خوانندگان دیگر، میتواند اثر نامطلوب نوشته تخریبگر را کاهش یا از بین ببرد. حذف اظهارنظر توسط سکو هم مناسب نیست، چون افرادی که این پیام را قبل از حذف دیدهاند، معمولا نمیتوانند تمایز تخریب را با نقد تشخیص داده، و گمان میکنند که حذف پیام، به دلیل فیلترکردن نظرات انتقادی انجام شده است.
بیکارها!
برخی از نظرگذاریها از سر بیکاری و این است که محتوای مناسب خودش را به اندازه کافی پیدا نمیکند. بخصوص در ایام قطعی اینترنت در دوران اغتشاشات، افرادی که امکان دستیابی به فضای اینترنتی معمول خودشان را پیدا نکرده اند، در وبگاههای خبری ایرانی، مشغول اظهارنظرهای بی ربط میشوند. بسیاری از این افراد، مجازی کارها و بازی کارهای نسل زد و آلفا محسوب میشوند.
شاید یکی از راههای مواجهه با این اظهارنظر کنندگان، ارائه اخباری متناسب با نیازهای آنان باشد. بعضا ممکن است اخبار یا محتواهائی که با دغدغه این افراد سازگاری دارد، این افراد را درگیر بحثهای خودشان کند. ارائه اخباری در مورد بازیهای رایانهای، فضای مجازی، فناوریهای جدید و نظایر آن، بخشی از نیازهای این طیف را پاسخ میدهد. همینطور ممکن است راه اندازی صفحات خاص یک طیف نظیر بازی کاران مجازی، این افراد را به مشتری دائمی این صفحات تبدیل کند.
ضمن آنکه قطعا واکنش به این افراد، منجر به تقویت و تشویق آنها برای ادامه رفتارهای هرج و مرج گونه آنها شود. پس سکوت، و گذشتن با کرامت از صحبتهای آنها، موثرترین پاسخ برای خاموش کردن آنها خواهد بود.
*****
در یادداشت بعدی و آخر، بر اساس مولفههای فرهنگ اظهارنظر، و نیز دسته بندی انواع اظهارنظر کنندگان، نکاتی را به صورت فهرست وار، برای اظهارنظرکنندگان، نویسندگان، و نیز متولیان سکو، بیان میکنیم.
ان شاء الله.
الحمد لله رب العالمین.
