تعلیم و تربیت

آیا فکر می‌کنید حضور در مدرسه و دانشگاه و انجام پروژه های درسی اتلاف وقت است؟

اگر چنین فکر می‌کنید، شاید بخواهید در این ادعا تجدیدنظر کنید. زیرا آموزش و پرورش بخشی اساسی از رشد و پیشرفت یک جامعه است. وقتی افراد تحصیل می‌کنند، می‌توانند در جنبه‌ها و زمینه‌های مختلف به طور قابل توجهی به خانواده و جامعه خود کمک کنند، بنابراین این افراد میتوانند یک جامعه پایدار و محرکی ایجاد کنند.

 چرا آموزش برای جامعه مهم است؟ نظام تعلیم و تربیت چه نقشی می‌تواند در رشد یک جامعه داشته باشد؟ در این مقاله با ما همراه باشید تا به برخی از دلایل اهمیت آموزش بپردازیم.

همان‌طور که می‌دانید نیروی انسانی سرمایه اصلی یک کشور محسوب می‌شود که اگر به خوبی رشد و تعالی یابد، پویایی و شکوفایی آن کشور رقم خواهد خورد و هر روز بر میزان سرمایه‌های اجتماعی، اقتصادی، فکری و علمی افزوده می‌شود. که این وظیفه مهم را بر عهده نهاد تعلیم و تربیت گذاشته اند. در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش آمده است:

« تعلیم و تربیت نهادي است اجتماعی و فرهنگی و سازمان‌يافته که به عنوان مهمترين عامل انتقال، بسط و اعتلای فرهنگ در جامعه اسلامي ايران، مسئوليت آماده سازي دانش آموزان جهت تحقق مرتبه‌ای از حيات طيبه در همه ابعاد را برعهده دارد که تحصیل آن مرتبه برای عموم افراد جامعه لازم یا شایسته باشد».

اهمیت آموزش 

اگر می‌خواهیم دنیا را تغییر دهیم، باید روی آموزش و افزایش دانش تمرکز کنیم. هر آنچه را که ما از طریق یک فرایند مناسب یاد می‌گیریم، در طول زندگی با ما همراه است و باید به نسل بعدی خود منتقل کنیم. یک آموزش خوب همیشه در همه زمینه‌های زندگی به ما کمک و ما را در مسیر درست راهنمایی می‌کند.

در ادامه تعدادی از دلایلی كه نشان دهنده تاثیر آموزش بر جوامع هستند را بررسی خواهیم کرد.

افزایش میزان سواد

میزان سواد یک کشور به تحصیلات نیز بستگی دارد. سواد به توانایی فرد در خواندن و نوشتن اطلاق می شود. سواد نه تنها برای کودکان بلکه برای بزرگسالان نیز مهم است. هرچه نرخ باسوادی بالاتر باشد، رشد کشور نیز بالاتر خواهد بود. البته اخیرا یونسکو تعریف جدیدی از سواد ارائه کرده است كه با آنچه امروزه سواد می‌نامیم؛ متفاوت است.

 یونسکو در این تعریف شش ویژگی مهم افراد با سواد را، شامل سواد عاطفی، سواد ارتباطی، سواد مالی، سواد رسانه، سواد آموزش و پرورش یعنی تربیت فرزندان به نحو احسن و سواد رایانه می‌داند.

افزایش خلاقیت و مهارت حل مسئله

فعالیت‌های آموزشی و تربیتی باعث افزایش خلاقیت یادگیرندگان می‌شود. آموزش این فرصت را برای دانش‌آموزان فراهم می‌کند تا مهارت‌های خود را به روش‌های خلاقانه به کار گیرند و حرفه‌ای‌تر شوند. خلاقیت فرصت‌هایی را برای افراد جهت دستیابی به اهدافشان فراهم می‌کند.

 البته نظام فعلی آموزش و پرورش كه بر کتاب‌های درسی یکسان تاکید دارد به جای تحقق این هدف مانع از آن می‌شود و یادگیرندگان با استعداد را در دام دانشِ بدون کاربرد قرار می‌دهد و آنها را قربانی اهداف از پیش تعیین شده می‌کند. 

تفکر انتقادی و حل مسئله

یکی دیگر از مزایای آموزش این است که سیستم آموزشی به ما می‌آموزد که چگونه تفکر انتقادی و منطقی را بدست آوریم، توسعه دهیم و تصمیمات مستقلی بگیریم. هنگامی که کودکان بزرگ می‌شوند، با بسیاری از مسائل چالش‌برانگیز روبرو می‌شوند. از جمله مسائلی كه ممکن است با آنها مواجه شوند عبارت اند از: پرداخت وام، پیدا کردن یک شغل، خرید خانه و ماشین، تأمین هزینه خانواده و غیره. افراد باید قادر به تصمیم‌گیری صحیح در مورد این مسائل مختلف باشد. با ارائه آموزش‌های مفید افراد می توانند نظرات خود را شکل دهند، در یافتن استدلال‌ها و مدارک محکم و قابل اعتماد در تصمیمات خود نیز مهارت کسب کنند.

تربیت شهروندان

یکی از ماموریت‌های اصلی نظام تعلیم و تربیت در هر کشوری تربیت افرادی است كه بتوانند برای زندگی در جامعه آماده شوند و مهمتر از آن، جامعه را بسازند. به نظر شما نظام آموزشی ما تا چه اندازه در رسیدن به این هدف موفق بوده است؟

توجه به نیاز جامعه، افراد و تاکید بر این نیازها در ارائه آموزش‌ها ضروری می‌باشد. همانطور كه مشاهده می‌شود نظام تعلیم و تربیت ما تا کنون خروجی مناسبی نداشته و افراد را برای زندگی در جامعه و ساخت جامعه آماده نکرده است.

 پرخاشگری ناشی از اضطراب، افسردگی، افزایش آمار نزاع و درگیری، اختلالات روانی، ضعف در تصمیم‌گیری و ناتوانی در حل مسائل نمونه‌هایی از مشکلات روزافزون افراد در جامعه هستند كه آمار وزارت بهداشت هم تاکیدی بر این خروجی نامناسب است. به عنوان مثال آمارهای رسمی وزارت بهداشت نشان می‌دهد که 23.4 درصد جامعه (حدود یک نفر از هر 4 نفر) از اختلالات روان رنج می‌برند و 12 درصد مردان و 16 درصد زنان کشور مبتلا به افسردگی هستند.

آموزش قدرت باورنکردنی دارد. استفاده صحیح و درست از این قدرت می‌تواند افراد را عاقل، مشکل‌گشا و شهروندی مسئول سازد. همچنین ذهن ما را آرام نگه می‌دارد و فرد را قادر می‌سازد زندگی متعادل و شادی داشته باشد.

آگاهی از حقوق و مسئولیت ها

فرد تحصیل کرده و آموزش دیده به خوبی از حقوق و مسئولیت‌های خود آگاه است. یک فرد تحصیل کرده از حقوق خود مثل حق رأی یا حق جلوگیری از استثمار توسط کارفرما کاملا آگاه است. 

علاوه بر این، این افراد می توانند در برابر برخی اتفاقات اشتباهِ پیرامون خود اعتراض کنند و هر چیزی را به راحتی قبول نکنند. 

متاسفانه در جامعه ما افراد یا از حقوق خود اطلاعی ندارند یا در صورت اطلاع تلاشی برای احقاق آن نمی‌کنند. و همچنین ممکن است در بسیاری از مواقع در برابر ظلم سکوت کنند.در چنین شرایطی آموزش و پرورش از جمله نهادهایی است كه افراد را از حقوق و مسئولیت‌هایشان آگاه می‌کند چراکه ارائه این آموزش‌ها باعث مسئولیت‌پذیری بیشتر فرد می‌شود که می‌تواند برای رفاه خود و دیگران تلاش کنند.

رشد اقتصادی و رفاه

همانطور که میدانید افرادی که دارای سوابق تحصیلی خوب و عالی هستند، تمایل دارند در شغل‌هایی با حقوق خوب فعالیت کنند و طبیعتاً هر چه تحصیلات و موفقیت‌های آنها بالاتر باشد، در آینده گزینه‌های شغلی بهتری برای انتخاب خواهند داشت و همچنین افرادی که در فقر بزرگ شده‌اند اما خود تحصیل کرده‌اند شانس بالایی برای تغییر شکل زندگی خود دارند و به این ترتیب در کاهش نرخ فقر جامعه نقش دارند.

 آموزش به ارتقا وضعیت اقتصادی کشورها کمک می‌کند زیرا فرایند آموزش با به دست آوردن دانش و مهارت‌هایی همراه است كه می‌توان آن را عاقلانه در زندگی به کار برد و در عین حال زندگی دیگران را نیز بهبود بخشید.

تفاوت آموزش در خانه و مدرسه

دو نهاد مهم در ارائه آموزش ها عبارت اند از خانه و مدرسه. خانه اولین موسسه آموزشی است که در آن یادگیری را شروع می‌کنیم و آموزش‌هایی كه در آن اتفاق می افتد تاثیر خارق العاده‌ای بر زندگی ما می‌گذارد. همچنین فرزندان ما با حضور در مدرسه برخی دانش‌های مرتبط با موضوع، دانش علمی یا برخی مهارت‌های دیگر را می‌آموزند و یاد می‌گیرند که چگونه با دیگران رفتار کنند و ارزش‌های اخلاقی را رعایت کنند. 

این آموزش‌ها باهم در ارتباط‌اند و تناقض بین آموزش‌های مدرسه و خانه یا به عبارتی جامعه می‌تواند تاثیرات مخربی بر زندگی فرزندانمان داشته باشد. در حال حاضر تناقض آشکاری بین آنچه در مدرسه آموزش داده می‌شود و آنچه در جامعه اتفاق می‌افتد وجود دارد.

آموزش رمز موفقیت در زندگی یک فرد است. این یک روند مداوم و مطمئن برای دستیابی به اهداف است که نه تنها در کسب دانش بلکه به موفقیت در زندگی نیز به افراد کمک می‌کند.

سخن آخر…

یادگیری از بدو تولد شروع می‌شود و تا پایان زندگی ادامه می‌یابد. هدف اصلی آموزش توسعه جامعه‌ای سالم و مرفه است که دارای دانش، حقوق، آگاهی و بسیاری از ویژگی‌های دیگر باشد. در تأمین سطح مناسبی از تحصیل، مربیان و خانواده‌ها نقش بسیار مهمی دارند.که برای کسب اطلاعات بیشتر در زمینه نقش‌های مختلف در آموزش می‌توانید به مقاله باز تعریف نقش‌ها مراجعه کنید.

همانطور که نلسون ماندلا گفته است: “آموزش و پرورش قدرتمندترین سلاحی است که می‌توانید برای تغییر جهان استفاده کنید”. آموزش به مردم کمک می‌کند شهروندان بهتری شوند، شغلی با درآمد بهتر داشته باشند، تفاوت بین خوب و بد را نشان می‌دهد. بنابراین، ما می‌توانیم با دانستن و احترام به حقوق، قوانین و مقررات، جامعه بهتری برای زندگی در آن شکل دهیم.